Dopiski do historii Balcarzowic i Sieroniowic.
Na łamach „Strzelca” nie pisano do tej pory o przeszłości dwóch wsi gminy Ujazd: Balcarzowice i Sieroniowice. O początkach tych wsi i ich dziejach aż do końca XVII w. nic nie było wiadomo. Tu trochę nowych ustaleń dt. historii tych wsi.
Aż do końca XIII w. obszar pomiędzy Strzelcami i Toszkiem to było bezludzie. Dopiero gdy dla księcia Alberta wydzielono księstwo strzeleckie (1323) pojawiają się informacje o nowych wsiach. I tak, w dokumencie z 20.09.1342 r. książę strzelecki Albert wystawia dokument dt. Bogussija de Sironowitz (Bogusz z Sieroniowic) i Iaczko de Walcerzowicz (Jacek z Walcerzowic). Z tego samego dokumentu dowiadujemy się o istnieniu obydwu sąsiednich wsi. Wsie powstały pewnie wcześniej, ale były tak małe, że nie uznawano je za osady. Aż do XV w. nic nie wiadomo o właścicielach Sieroniowic. Trochę więcej można znaleźć o właścicielach Balcarzowic zwanych do połowy XVII w. Walcerzowicami.
W XVI w. właścicielami Walcerzowic byli Walcerzowscy i od nich wieś miała nazwę. Wg. Bartosza Paprockiego ok. 1600 r. pieczętowali się oni herbem Kornicz – krzyż św. Andrzeja na podium. W XV w. byli „de Walcerowic”, ale czy to ten sam ród to niejasne. 6.10.1438 r. w Toszku Mikosz de Walcerowic potwierdził zawarcie umowy pomiędzy książętami oświęcimskimi a królem Polski w sprawie uznania królewicza Kazimierza Jagiellończyka za króla Czech. Na jego pieczęci herbowej widnieją 4 lilie i ponad nimi grot strzały. Jeżeli to ten sam ród Walcerzowskich to w XVI w. musieli zmienić herb albo jest to nieznana odmiana herbu Kornicz. W spisie szlachty toszeckiej z 26.04.1472 r. wymieniony jest Niklas de Walczersdorf a w dokumencie z 1463 r. jest Ondrzey Philna z Walterzowicz i „pani z Walterzowic”.
Następne wiadomości o Walcerzowskich są dopiero z końca XVI w. Wtedy byli oni także właścicielami Herby rodów balcarzowickich do końca XVII wieku. Od lewej: Mikosza de Walcerowic z 1438, Walcerzowskich XVI i XVII wiek, Gosickich, Śliwców i Laryszów. Sieroniowic. Któraś z córek Walcerzowskiego otrzymała w wianie połowę Sieroniowic. Może była to Walcerzowska, która wyszła za mąż za Jerzego Biberstein von Bogisko na Chechle. Już wcześniej Walcerzowscy musieli założyć w Sieroniowicach folwark z dworem i powstała nowa część wsi. Dzisiaj to część Sieroniowic po zachodniej stronie DK 88. Do 1930 r. były to Sieroniowice Małe albo Schironowitz von Posadowsky. Przed 1688 r. w połowie drogi między Sieroniowicami Małymi i Brzeziną powstał folwark Grzeboszowice a w XIX w. działał tam kamieniołom. Ok. 1700 r. właścicielką Sieroniowic Małych była Elisabeth Bawor von Obsdorf, żona Karla Nikolausa von Kalinowski. 7.03.1722 r. kupił za 6 000 florenów i 100 fl. kluczowego Sieroniowice Małe Andreas von Wehner z Błotnicy. W 1726 r. dokupił Nogowczyce i te dobra Nogowczyce – Sieroniowice Małe były stamtąd zarządzane przez dzierżawcę albo zarządcę. Do 1784 r. wsie były własnością von Wehner a od tego roku do 1850 r. von Posadowski – Wehner. Od 1850 r. byli oni właścicielami folwarków i pól w Nogowczycach i w Grzeboszowicach. W 1930 r. folwark w Nogowczycach został rozparcelowany a w Grzeboszowicach pozostał ich własnością do stycznia 1945 r. W 1930 r. Schironiowitz von Posadowsky połączyły się z Schironowitz von Renard i utworzyły wieś Schironowitz.
Sieroniowice Wielkie w 1463 r. były własnością Bogussa z Syronowicz (chyba wnuk Bogusz z 1342) a potem Walcerowskich do 1538 r. Wtedy to ostatni znany męski przedstawiciel rodu Jakub Walcerzowski (żona miała na imię Katarzyna) sprzedał Sieroniowice i wyprowadził się do Opola, gdzie kupił dom na rynku i zagrodę przed Bramą Bytomską. W 1569 r. sprzedał zagrodę. Dalsze jego losy są nieznane. Kto kupił Sieroniowice Wielkie to nie wiadomo. Od tej pory aż do końca XVII wieku chyba często zmieniali się właściciele tej połówki wsi. W 1695 r. właścicielem był hrabia Karl Samuel Colonna de Fels ze Strzelec i od tej pory Sieroniowice Wielkie były częścią dóbr strzeleckich. W 1815 r. odziedziczył je Andreas Maria von Renard i Sieroniowice przemianowano na ”Schironowitz von Renard”. W 1825 r. Renard założył, przy drodze do Nogowczyc, kolonię „Schroll”. Wieś pozostała jego własnością do 1850 r., ale nazwę pozostawiono do połączenia obydwu wsi w 1930 r.
W II poł. XVI w. Balcarzowice odziedziczyła Dorota Walcerzowska z Walcerzowic. Dorota wyszła za mąż za Melchiora Gosickiego z Goszczyc herbu Jastrzębiec (nazwisko też w formie - Goszczycki z Goszczyc). Mieli 4 dzieci - Mikołaj, Joanna, Walenty i Adam. Najmłodszy syn Adam Gosicki (zm. przed 1625) na Balcarzowicach ożenił się z Ewą Dluhomil z Bierawy (zm.1626, zachował się jej testament z 1625 r.), córką Kaspara Dluhomila z Bierawy na Ujeździe. Mieli oni 2 synów: Kaspara i Jerzego, i 2 córki: Ewę i Annę. Kaspar i Jerzy przejęli Walcerzowice w 1625 r. Jerzy miał potem Sieraków Śląski koło Lublińca, który zabrali Gosiccy w 1627 r. Samborowi Kosickiemu z Zakrzowa na Łagiewnikach za długi. W Walcerzowicach pozostał Kaspar, ale o nim nic nie wiadomo. Żył jeszcze w 1648 r. Kaspar Gosicki chyba nie miał dzieci i Walcerzowice sprzedano Śliwcom z Centawy.
W 1625 r. właścicielem sąsiedniego Kotulina był Krzysztof Larysz z Naczęsławic. Jego syn Jan Fryderyk von Larisch pan na Kujawach i Centawie (chyba miał ½ Centawy) poślubił Annę Gosicką córkę Achatia Gosickiego na Goslawicach syna Walentego Gosickiego. Syn Anny Gosickiej Johann Franz von Matha Larisch z Ligoty i Karwiny pan na Kujawach 07.08.1687 r. ożenił się z Dorotą Barbarą Śliwcową ze Śliwiec dziedziczką państwa centawskiego (Centawa, Błotnica, Olszowa, Płużnica, Warmątowice i Balcarzowice) i po jej śmierci w 1689 r. odziedziczył te dobra. Sprzedał je za 36 000 guldenów 12.04.1706 r. Andreasowi Wehner (od 11.1706 von Wehner). Ten w 1722 r. dokupił Sieroniowice Małe z Grzeboszowicami i w 1726 r. Nogowczyce. Odtąd (1706 r.) do 1850 r. Balcarzowice pozostawały własnością rodu von Wehner a od 1784 r. von Posadowski – Wehner. Do 1930 r. posiadali oni folwark w Balcarzowicach, który został wtedy rozparcelowany.
W czasach gdy właścicielami wsi byli Śliwcowie z Centawy, czyli od połowy XVII wieku nastąpiła zmiana pisowni nazwy wsi. Zamiast „Walcerzowice” pisano „Balcarzowice”. Pewnie jakiś pisarz urzędowy postawił literę W na sztorc „3” i tą odczytano jako B. Najstarsze znane zapisy nazwy „Balcarzowice” zostały zamieszczone w protokołach wizytacyjnych parafii Kotulin w 1679 r. i w 1688 r.
Oprac. Christoph Sottor
No comments:
Post a Comment